Trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về tư duy sáng tạo, phương thức tổ chức và cách tiếp cận khán giả, nhiều loại hình nghệ thuật đã chủ động thích ứng và nỗ lực đổi mới.

Trong lĩnh vực xiếc, thay vì các tiết mục đơn lẻ mang tính kỹ xảo, ngày càng có nhiều vở diễn được dàn dựng với kịch bản, nhân vật và thông điệp rõ ràng, vừa giàu giá trị nhân văn, vừa hấp dẫn về giải trí. Sự kết hợp sáng tạo giữa các loại hình nghệ thuật đã từng bước làm thay đổi nhận thức xã hội, đưa nghệ thuật xiếc vượt ra khuôn mẫu “chỉ dành cho thiếu nhi” để chinh phục khán giả ở nhiều lứa tuổi.

Chương trình Thiên thần lên núi là sự kết hợp giữa xiếc và nhạc rock cùng ban nhạc Ngũ Cung đã mở ra hướng tiếp cận mới với khán giả trẻ, nhất là sinh viên và người yêu âm nhạc đương đại. Trước đó, dự án Huyền sử Việt với các vở Cây gậy thần và Thượng Thiên Thánh Mẫu kết hợp giữa nghệ thuật xiếc và cải lương đã khẳng định hiệu quả của cách tiếp cận liên ngành, tạo nên giá trị mới từ sự giao thoa giữa các loại hình nghệ thuật, góp phần thu hút công chúng quay trở lại với nghệ thuật truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố giải trí, nhiều vở xiếc hiện nay còn lồng ghép chất liệu chính luận và yếu tố lịch sử như Sống mãi với Điện Biên, Hà Nội của những giấc mơ, Non sông ngày thống nhất… Sử dụng ngôn ngữ xiếc để tái hiện những câu chuyện lịch sử hào hùng, tri ân các anh hùng, liệt sĩ, qua đó khẳng định vị thế của xiếc như một loại hình nghệ thuật có khả năng truyền tải thông điệp nhân văn sâu sắc.

Đến nay, xiếc Việt không chỉ khẳng định chỗ đứng trong nước mà còn ghi dấu vị trí trên bản đồ xiếc thế giới, giành nhiều giải thưởng quốc tế và tổ chức được các chương trình quy mô.

Tương tự, mặc dù đang đối mặt nguy cơ mai một do thiếu hụt nguồn nhân lực sáng tạo, diễn viên và nhạc công trẻ, nghệ thuật tuồng vẫn cho thấy khả năng thích ứng thông qua đổi mới sáng tác và mở rộng hợp tác tổ chức biểu diễn.

Các chương trình như Dấu thiêng Hà Nội, Hồn tuồng, Ngọn đuốc soi đường diễn ra tại rạp Hồng Hà (Hà Nội) được khán giả nồng nhiệt đón nhận. Workshop Chụp ảnh hát tuồng truyền thống tạo nên không gian trải nghiệm mới mẻ, đồng thời trở thành kênh quảng bá hiệu quả nghệ thuật tuồng đến công chúng.

Việc đưa nghệ thuật tuồng vào các trường học thông qua chương trình Tuồng và genZ-Khi hồn Việt lên tiếng tổ chức tại Trường đại học Đại Nam hay Lời tuồng-Tiếng trẻ tại Trường đại học FPT đã giúp thế hệ trẻ tiếp cận nghệ thuật tuồng truyền thống một cách sinh động, gần gũi và dễ hiểu. Hòa nhịp cùng các sản phẩm du lịch đêm, bên cạnh các tour tại Nhà tù Hỏa Lò, Giải mã Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu-Quốc Tử Giám hay Bảo tàng Văn học Việt Nam, chương trình Tiếng chuông Trấn Vũ tại đền Quán Thánh ra mắt tháng 5, chính thức khai thác trong tháng 8 mang lại hành trình trải nghiệm khác biệt. Nghệ thuật tuồng được lồng ghép qua sân khấu hóa với làn điệu, vũ đạo sống động kể lại câu chuyện lịch sử linh thiêng, mở ra hướng phát triển tiềm năng khi trình diễn thực cảnh kết hợp du lịch văn hóa.

Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam chia sẻ, sau thời kỳ hoàng kim 1975-1985, xiếc Việt Nam từng trải qua giai đoạn “ngủ đông” đầu thời kỳ đổi mới. Cuối năm 1991, Rạp xiếc Trung ương được hoàn thành đánh dấu sự hồi sinh của ngành xiếc chuyên nghiệp. Đến nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, ranh giới nghệ thuật biểu diễn ngày càng rộng mở, việc bảo tồn đặc thù từng loại hình nghệ thuật là cần thiết, tuy nhiên cần đổi mới tư duy và phương thức sáng tạo để nghệ thuật truyền thống mang hơi thở thời đại.

Thời gian tới, Liên đoàn Xiếc Việt Nam sẽ hợp tác Nhà hát Sân khấu truyền thống quốc gia Việt Nam đưa nghệ thuật tuồng ra quốc tế thông qua ngôn ngữ xiếc.

Phối hợp liên ngành là bước đi quan trọng nhằm tạo dựng hệ sinh thái nghệ thuật, trong đó ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyên nghiệp hóa quy trình sáng tạo hướng tới công nghiệp hóa sản phẩm văn hóa. Việc hợp nhất các nhà hát tuồng, chèo, cải lương cũng như hai nhà hát ca, múa, nhạc không chỉ tinh gọn tổ chức, tối ưu nguồn lực mà còn tạo sức mạnh tổng hợp để gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật. Sự phối hợp liên ngành sẽ mở ra cơ hội sáng tạo tác phẩm mới, vừa giữ gìn bản sắc, vừa đáp ứng thị hiếu công chúng.

Cùng với đó, để nghệ thuật truyền thống tiếp tục phát triển trong dòng chảy hiện đại, cần đầu tư bài bản cho đào tạo, giữ gìn chuyên môn, đổi mới sáng tác trên nền tảng kết hợp tinh hoa truyền thống với công nghệ tiên tiến.

Bên cạnh đó, cần hình thành một hệ sinh thái nghệ thuật toàn diện trong đó có sự phối hợp liên ngành, kết nối chặt chẽ giữa sáng tạo nội dung, đào tạo nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất đến chiến lược tiếp thị, quảng bá và khai thác thị trường. Trong dòng chảy hội nhập sâu rộng, nghệ thuật không chỉ là hoạt động biểu diễn mà đã trở thành cầu nối góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam.

Báo Nhân Dân