Chương trình do Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam phối hợp chính quyền địa phương tổ chức, thu hút sự tham dự của đại diện cấp ủy, chính quyền và hơn 50 nghệ nhân, học viên là đồng bào Cao Lan sinh sống tại xã.

Nét văn hóa đặc sắc

Người Cao Lan (thuộc dân tộc Sán Chay) là một cộng đồng có đời sống văn hóa phong phú, lưu giữ nhiều tri thức dân gian quý giá. Múa dân gian là một trong những di sản tiêu biểu, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và đời sống tinh thần phong phú. Múa dân gian Cao Lan là tổng hòa của triết lý tộc người, gắn liền với tín ngưỡng đa thần, tục thờ cúng tổ tiên và chu trình lao động nông nghiệp. Qua từng vũ điệu, người xem có thể cảm nhận được nhịp sống của cư dân vùng rừng núi: từ cảnh phát rẫy, tra hạt, đi nương đến sinh hoạt lễ hội, nghi thức vòng đời. Đây không chỉ là một hình thức biểu đạt thẩm mỹ mà còn là nghi lễ mang giá trị tâm linh sâu sắc, phản ánh lịch sử phát triển của cộng đồng, từ phương thức sản xuất đến tín ngưỡng và cấu trúc xã hội.

Múa dân gian Cao Lan chứa đựng nhiều lớp giá trị về nhân văn, nghệ thuật và thẩm mỹ. Các điệu múa giáo dục truyền thống "uống nước nhớ nguồn", đề cao tình đoàn kết, cố kết cộng đồng. Vũ đạo múa mộc mạc nhưng tinh tế, vừa dễ thực hành, vừa mang tính bác học. Múa giúp con người tái cân bằng năng lượng, khơi dậy sinh lực và niềm tin vào cuộc sống; đồng thời phản ánh mối liên hệ hài hòa giữa con người và tự nhiên. Mỗi động tác múa là một hình tượng nghệ thuật gắn với đời sống lao động, lễ nghi và phong tục của cộng đồng. Cùng với âm nhạc, trang phục, thơ ca và tín ngưỡng dân gian, nghệ thuật múa tạo nên bức tranh văn hóa đậm bản sắc Cao Lan.

Bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc

Trong 10 ngày, lớp trao truyền đã tổ chức truyền dạy, thực hành các điệu múa dân gian truyền thống của dân tộc Sán Chay (nhóm Cao Lan). Chương trình đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường tính cố kết cộng đồng thông qua các hoạt động tìm hiểu về nội dung và ý nghĩa, cách thức trình diễn các điệu múa dân gian truyền thống… Qua đó giúp cho các học viên hiểu rõ về vai trò, trách nhiệm của mình trong công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Đây cũng là dịp để các nghệ nhân lan tỏa tình yêu văn hóa và sẵn sàng truyền dạy "tiếp lửa" cho thế hệ trẻ, giúp họ duy trì và phát huy các giá trị di sản văn hóa truyền thống của cộng đồng. Từ đó hướng tới mục tiêu đưa giá trị văn hóa truyền thống đến cuộc sống đương đại.

Tham gia lớp trao truyền có Nghệ nhân Nhân dân Sầm Văn Dừn và 04 nghệ nhân dân gian (những người am hiểu hiểu nghệ thuật múa, hát dân gian của dân tộc Sán Chay) trực tiếp thực hiện công việc truyền dạy, cùng với 45 học viên (gồm 13 học viên nam, 32 học viên nữ) là người Cao Lan sinh sống trên địa bàn 6 thôn (Mãn Hóa, Tân Phú, Đồng Xay, Hải Mô, Đồng Chùa, Cây Thông, An Mỹ) của xã Phú Lương. Trong đó, học viên cao tuổi nhất là 58 tuổi và học viên nhỏ tuổi nhất là 16 tuổi (có 15 em học sinh của trường THCS Đại Phú).

Mặc dù các học viên ở nhiều độ tuổi, cách tiếp cận khác nhau, nhưng tất cả đều có chung sự quan tâm và niềm đam mê với nghệ thuật múa dân gian. Sau thời gian hăng say tập luyện, đến nay, các học viên có thể tự tin trình diễn một số điệu múa dân gian truyền thống như: Múa cờ, Múa kiếm, Múa Cầu mùa, Múa khai đèn… với niềm tự hào về di sản văn hóa độc đáo của dân tộc mình. Chia sẻ tại lễ bế mạc, các nghệ nhân cho biết việc được trực tiếp truyền dạy di sản cho thế hệ trẻ chính là cách họ "truyền lửa", khơi dậy tình yêu văn hóa tộc người, đồng thời vun đắp trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Sán Chay trong bối cảnh hội nhập hôm nay.

Chương trình xây dựng mô hình bảo tồn và phát huy múa dân gian Cao Lan tại xã Phú Lương là một trong những hoạt động thiết thực triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2025. Qua đó, hiệu quả đầu tư của Nhà nước và cộng đồng được củng cố khi chính người dân trở thành chủ thể gìn giữ và lan tỏa di sản. Thông qua các hoạt động của chương trình đã góp phần động viên, khích lệ cộng đồng dân tộc Sán Chay (nhóm Cao Lan) tỉnh Tuyên Quang tích cực tham gia giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, khôi phục các thực hành văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Đồng thời tạo động lực để địa phương xây dựng sản phẩm văn hóa – du lịch đặc trưng, gắn bảo tồn với phát triển bền vững. Khi thế hệ trẻ hiểu, trân trọng và tự tin trình diễn di sản, văn hóa cộng đồng sẽ tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển văn hóa – xã hội./.